Geodeta obywatelem drugiej kategorii?

Geodeta obywatelem drugiej kategorii?

PDFDrukujEmail

O odr?bno?ci ka?dego zawodu, w tym zawodu geodety, stanowi specyficzny, charakterystyczny dla ka?dego z nich, zespó? wykonywanych czynno?ci. W przypadku geodetów ten wyodr?bniony przez spo?eczny podzia? pracy, utrwalony przez tradycj? i sformalizowany prawnie zespó? czynno?ci polega, w g?ównej mierze, na pozyskiwaniu i przetwarzaniu  okre?lonego typu informacji. Czynno?ci te wykonywane jako ?wiadczenia na rzecz innych osób czy instytucji stanowi? dla geodetów ?ród?o dochodu.

Istot? opracowa? geodezyjnych jest w ogólno?ci tworzenie geograficznych opisów rzeczywisto?ci na potrzeby administracji i gospodarki, na zlecenie osób fizycznych i podmiotów zbiorowych ró?nego typu. Wynikiem prac geodezyjnych i kartograficznych s? sformalizowane i abstrakcyjne (przez wyodr?bnienie jedynie istotnych cech) modele o zwi?z?ej, jednoznacznej i czytelnej dla odbiorcy strukturze. Modele te mog? by? zapisywane w ró?nej postaci, poczynaj?c od map i planów, przez zestawienia danych, ró?nego typu wykazy,  na informatycznych systemach danych przestrzennych ko?cz?c.


W technologii prac geodezyjnych mo?na wydzieli? dwie zasadnicze grupy czynno?ci.

Pierwsza grupa czynno?ci dotyczy pozyskiwania informacji o rzeczywisto?ci w zakresie cech istotnych dla opracowa? geodezyjnych. Dotyczy to g?ównie wykonywania w terenie pomiarów po?o?enia ró?nego typu obiektów, uzyskiwania informacji o ich cechach oraz okre?lania cech przestrzennych stanów prawnych. Czynno?ci te wymagaj? nak?adów materialnych, posiadania odpowiedniej wiedzy i kwalifikacji formalnych. Wymagaj? te? do?wiadczenia, poniewa? charakter przestrzenny niektórych obiektów wymaga subiektywnego doboru elementów podlegaj?cych pomiarom. Niektóre obiekty maj? kszta?t nieregularny, w praktyce niemo?liwy do jednoznacznego zdefiniowania matematycznego, a musz? by? opisane przez pomiar ograniczonej liczby pojedynczych punktów. Dobór takich punktów, chocia? podlegaj?cy regu?om opisanym w przepisach, jest jednak niepowtarzalny dla ka?dego niezale?nego pomiaru.

Druga grupa czynno?ci to opracowanie, na podstawie danych uzyskanych w terenie i z innych ?róde? informacji, opisów modeli rzeczywisto?ci, w formie oczekiwanej przez odbiorców. Grupa ta obejmuje czynno?ci redakcyjne przy sporz?dzeniu map, baz danych, wykazów czy innych dokumentów ko?cowych. Geodeci mog? wykonywa? je w oparciu jedynie o dane pozyskane samodzielnie, dane uzyskane z innych ?róde? (z pa?stwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego) lub ??czy? dane uzyskane samodzielnie z danymi z innych ?róde?. W ostatnim przypadku mo?liwe jest tworzenie nowych opisów (nowych map czy baz danych) lub aktualizowanie opisów ju? istniej?cych. Ten ostatni przypadek powoduje, ?e ko?cowy wynik prac stanowi po??czenie prac redakcyjnych twórcy opisu z pracami redakcyjnymi wykonawcy dokonuj?cego aktualizacji.

Obecny stan prawny reguluj?cy sposób wykonywania czynno?ci zwi?zanych z pracami geodezyjnymi i kartograficznymi, wynika z ustawy z dnia 17 maja 1989 roku „Prawo geodezyjne i kartograficzne” [Dz. U. 1989 nr 30 poz. 163] z pó?niejszymi zmianami. Artyku? 12 ustawy nakazuje wykonawcy prac geodezyjnych i kartograficznych zg?osi? prace przed przyst?pieniem do ich wykonywania do odpowiednich organów administracji, a po wykonaniu prac przekaza? powsta?e materia?y lub informacje o tych materia?ach do pa?stwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.

Kwestie opisane w art. 12 ustawy reguluje szczegó?owo rozporz?dzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 16 lipca 2001 roku, w sprawie zg?aszania prac geodezyjnych i kartograficznych, ewidencjonowania systemów i przechowywania kopii zabezpieczaj?cych baz danych, a tak?e ogólnych warunków umów o udost?pnianie tych baz [Dz. U. 2001 Nr 78 poz. 837]. Paragraf 7, punkt 1 rozporz?dzenia nakazuje wykonawcy geodezyjnemu przekazanie dokumentacji do pa?stwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, w formie i zakresie okre?lonych odr?bnymi przepisami. Rozporz?dzenie nie przewiduje przekazania jedynie informacji o materia?ach powsta?ych w wyniku wykonania prac. Paragraf 10, punkt 2 rozporz?dzenia nakazuje, po pozytywnym wyniku kontroli przekazywanej dokumentacji, w??czy? j? do pa?stwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego i opatrzy? materia?y przeznaczone dla zamawiaj?cego klauzulami okre?lonymi w odpowiednich przepisach.

Organ prowadz?cy pa?stwowy zasób geodezyjny i kartograficzny, na postawie art. 40, ust. 3c ustawy, w oparciu o rozporz?dzenie Ministra Infrastruktury z dnia 19 lutego 2004 roku, w sprawie wysoko?ci op?at za czynno?ci geodezyjne i kartograficzne oraz udzielanie informacji, a tak?e za wykonywanie wyrysów  i wypisów z ewidencji gruntów [Dz. U. 2004 Nr 37 poz. 333] nalicza wykonawcy stosown? op?at? w zwi?zku z dokonanymi czynno?ciami.

Z opisanych wy?ej regulacji wynika, ?e wykonawca nie mo?e przekaza? zleceniodawcy zamówionych materia?ów geodezyjnych i kartograficznych przed przekazaniem ich do pa?stwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego oraz uzyskaniem okre?lonych w przepisach klauzul.

Wykonywanie opracowa? na rzecz innych zleceniodawców lub wykonywanie opracowa? w oparciu o dane uzyskane samodzielnie w ramach wcze?niejszych opracowa? wymaga równie? zg?aszania prac geodezyjnych i kartograficznych do organów administracji oraz przekazywania wyników prac do pa?stwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Wynika to z tre?ci art. 12 ustawy.

W przypadku wykonywania prac geodezyjnych i kartograficznych, w ramach których wykorzystywane s? dane uzyskane w ramach opracowa? wcze?niejszych i przekazanych ju? do pa?stwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, op?ata naliczana z tytu?u art. 40 ust. 3b ustawy uwzgl?dnia ten fakt i jest odpowiednio wy?sza ni? w przypadku gdy dane by?y przekazywane do zasobu pierwotnie. Wykorzystywanie do kolejnych opracowa? danych, które s? ju? zawarte w zasobie powoduje naliczanie takiej samej op?aty dla wykonawcy, który uzyska? te dane przez pierwotny pomiar, jak i dla wykonawców którzy uzyskuj? je jedynie z zasobu. Jest to konsekwencj? uznania, ?e dane te stanowi?ce cz??? zasobu, s? w?asno?ci? Skarbu Pa?stwa a ich twórca nie ma ju? do nich ?adnych praw.

Przechodz?c do interpretacji przepisów reguluj?cych dzia?alno?? w zakresie geodezji i kartografii trzeba wskaza? na fakt, ?e jej celem jest analiza ich zgodno?ci z Konstytucj? Rzeczypospolitej Polskiej. Cel ten determinuje zakres i logik? analizy, poniewa?, jak to wynika z doktryny, poj?cia konstytucyjne maj? znaczenie autonomiczne i nie mog? by? oceniane wy??cznie przez pryzmat poj?? ustawowych.

Powy?sza zasada ma zastosowanie mi?dzy innymi w przypadku art. 21 Konstytucji, który stanowi o szczególnej ochronie w?asno?ci i praw dziedziczenia oraz zasadach dopuszczalno?ci wyw?aszczenia. Pewne w?tpliwo?ci mo?e tu powodowa? interpretacja poj?cia w?asno?ci i dlatego nale?y opisa? znaczenie obowi?zuj?ce dla tego poj?cia w dalszej cz??ci wniosku.

W?asno??, w znaczeniu prawnym, nie jest poj?ciem jednoznacznym. W uj?ciu kodeksowym, mo?e dotyczy? wy??cznie prawa maj?tkowego, przys?uguj?cego do rzeczy, w rozumieniu art. 140 k.c. W szerszym znaczeniu zwiera w sobie równie? prawo w?asno?ci intelektualnej czyli prawo na dobrach niematerialnych. Mo?e te?, w znaczeniu u?ywanym najcz??ciej w konstytucjach, zwykle w cz??ci reguluj?cej zagadnienie praw i wolno?ci obywatelskich oznacza? ogó? praw maj?tkowych.  Jest to szerokie uj?cie terminu w?asno??. Takie uj?cie w?asno?ci spe?nia funkcj? polityczno-ustrojow?, wyznacza (g?ównie w zakresie udzielonych gwarancji) kierunek dzia?a? prawodawczych oraz sposób interpretacji przepisów prawnych i stosowania prawa. Ponadto w?asno?? w znaczeniu szerokim (synonim mienia) wyst?puje zwykle w aktach prawa mi?dzynarodowego, np. art. 1 Protoko?u nr 1 do Konwencji o ochronie praw cz?owieka i podstawowych wolno?ci (Dz.U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175) mówi, ?e „ka?da  osoba  fizyczna  i  prawna ma prawo  do  poszanowania  swego  mienia.  Nikt  nie  mo?e  by?  pozbawiony swojej w?asno?ci, chyba,  ?e w interesie  publicznym i na warunkach przewidzianych przez  ustaw? oraz  zgodnie  z  ogólnymi  zasadami prawa mi?dzynarodowego”. W takim te? znaczeniu poj?cie to b?dzie u?ywane w dalszej cz??ci uzasadnienia.

Dzia?alno?? geodety, w zakresie pierwszej grupy czynno?ci opisanych wcze?niej, prowadzi do wytworzenia warto?ci niematerialnych zwi?zanych z pozyskanymi w kwalifikowany sposób informacjami. Nabycie w?asno?ci ma w tym przypadku charakter pierwotny, poniewa? wynika z samodzielnego wytworzenia przedmiotu prawa. Prawo ma charakter w?asno?ci intelektualnej, której istota dla analizowanego przypadku nie jest obecnie zdefiniowana w sposób formalny.

Druga grupa czynno?ci, opisana we wcze?niejszej cz??ci uzasadnienia, mo?e skutkowa? powstaniem bardziej z?o?onych pod wzgl?dem prawnym przedmiotów praw. Stworzenie z zespo?u informacji, pozyskanych ca?kowicie samodzielnie, okre?lonego opisu wed?ug zdefiniowanego wcze?niej modelu, skutkuje podobnie jak w pierwszym przypadku powstaniem ca?kiem nowego przedmiotu w?asno?ci, jakim jest ko?cowy efekt prac stanowi?cy map?, wykaz danych czy numeryczny opis przestrzenny. Nabycie w?asno?ci ma w tym przypadku równie? charakter pierwotny.

Redagowania opisu na podstawie innych danych ni? uzyskane samodzielnie, czy to w ca?o?ci, czy cz??ciowo, ??cznie z pewn? liczb? danych uzyskanych samodzielnie, skutkuje powstaniem nowego jako?ciowo przedmiotu praw, stanowi?cego ?ród?o warto?ci niematerialnej. Charakter prawny takiego dzia?ania, w kontek?cie praw maj?tkowych, mo?na porówna? do procesu tworzenia baz danych, który to proces zosta? szczegó?owo uregulowany w ustawie z 27 lipca 2001 roku o ochronie baz danych [Dz. U. Nr 128 poz. 1402] z pó?niejszymi zmianami. Ustawa chroni ka?dy „zbiór danych lub jakichkolwiek innych materia?ów i elementów zgromadzonych wed?ug okre?lonej systematyki lub metody, indywidualnie dost?pnych w jakikolwiek sposób, w tym ?rodkami elektronicznymi, wymagaj?cy istotnego, co do jako?ci lub ilo?ci, nak?adu inwestycyjnego w celu sporz?dzenia, weryfikacji lub prezentacji jego zawarto?ci”. Kluczow? wydaje si? w tym przypadku kwestia okre?lenia, czym jest „istotny, co do jako?ci lub ilo?ci, nak?ad inwestycyjny”. Wskazówk? mo?e by? stanowisko Europejskiego Trybuna?u Sprawiedliwo?ci w sprawie C-203/02. Trybuna? stwierdzi? wówczas, i? "w rozumieniu art. 7 ust. 1 dyrektywy 96/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 1996 r. w sprawie ochrony prawnej baz danych poj?cie inwestycji zwi?zanej z uzyskaniem zawarto?ci bazy danych nale?y rozumie? jako okre?laj?ce ?rodki po?wi?cone na poszukiwanie ju? istniej?cych materia?ów i ich gromadzenie w tej bazie danych. Poj?cie to nie obejmuje ?rodków u?ytych w celu stworzenia materia?ów sk?adaj?cych si? na zawarto?? bazy danych". Nale?y wi?c stwierdzi?, ?e w przypadku drugiej grupy czynno?ci opisanych wcze?niej, wytworzona warto?? wynika z poniesionego nak?adu inwestycyjnego, a nie zawiera w sobie warto?ci elementów sk?adowych. Oczywi?cie nie wyklucza to, ?e twórca opracowania mo?e by? w?a?cicielem elementów sk?adowych opracowania na skutek wykonania czynno?ci z grupy pierwszej.

Regulacje zawarte w ustawie prawo geodezyjne i kartograficzne oraz rozporz?dzeniach wykonawczych do tej ustawy, opisane wcze?niej, nakazuj? wykonawcy prac geodezyjnych i kartograficznych przekazanie wyników prac do pa?stwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Zasada ta ma charakter bezwarunkowy a przej?cie materia?ów przez pa?stwowy zasób geodezyjny i kartograficzny odbywa si? bez odszkodowania. Za czynno?ci zwi?zane z przejmowaniem materia?ów wykonawca prac geodezyjnych i kartograficznych obci??any jest op?atami wynikaj?cymi z ustawy. Ze wzgl?du na monopol pa?stwa w zakresie dysponowania informacj? o charakterze geodezyjnym, wynikaj?cy wprost z art. 12 ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne, wykonawca prac geodezyjnych i kartograficznych zostaje na trwa?e pozbawiony prawa do dysponowania wytworzonymi samodzielnie materia?ami, a co za tym idzie, pobierania po?ytków wynikaj?cych z ich warto?ci.

Przymusowe przej?cie w?asno?ci materia?ów wytworzonych przez wykonawc? prac geodezyjnych i kartograficznych stanowi niew?tpliwie wyw?aszczenie. Wyw?aszczenie to odbywa si? bez odszkodowania a wykonawca obci??ony jest kosztami czynno?ci, które wykonuje w zwi?zku z tym organ administracji. Wyw?aszczenie traktowane jest jako jedyny sposób pozyskiwania na rzecz pa?stwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego materia?ów wytworzonych przez wykonawc? przy wykonywaniu zlece? osób fizycznych i prawnych.

Wyw?aszczone materia?y stanowi? zasadnicz? cz??? pa?stwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego i s? udost?pniane odp?atnie dowolnym podmiotom zainteresowanych ich nabyciem. Wyw?aszczenie nie odbywa si? wi?c wy??cznie na cele publiczne.

Wszystko to stanowi o tym, ?e przepisy ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne dopuszczaj?ce i sankcjonuj?ce ten proceder, a w szczególno?ci art. 12 tej ustawy, s? sprzeczne z art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Sprzeczno?? analizowanej normy z Konstytucja jest ra??ca z powodu na?o?enia si? w tym rozwi?zaniu a? trzech istotnych przekrocze? normy konstytucyjnej.

Wyw?aszczenie jest w analizowanym przypadku regu?? i jedyn? metod? pozyskiwania informacji na rzecz Skarbu Pa?stwa od wykonawców prac geodezyjnych ?wiadcz?cych us?ugi na rzecz obywateli. ?wiadczy to o ca?kowitym zignorowaniu woli zapewnienia przez Konstytucj? szczególnej ochrony w?asno?ci, b?d?cej jednym z podstawowych filarów ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyw?aszczenie nie do??, ?e odbywa si? bez ?adnego odszkodowania, to stanowi pretekst do obci??ania geodetów dodatkowymi op?atami o charakterze daniny publicznej. Tryb nak?adania op?at, wynikaj?cy z ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne, zosta? uznany przez Trybuna? Konstytucyjny za sprzeczny z Konstytucj? i jest obecnie przedmiotem prac legislacyjnych których efekt jest obecnie trudny do przewidzenia.

Wyw?aszczenie nie jest dokonywane na okre?lone potrzeby publiczne a s?u?y jedynie tworzeniu przez administracj? pa?stwow? i samorz?dow?, pa?stwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Zasób ten prowadzi mi?dzy innymi dzia?alno?? komercyjn? sprzedaj?c wyw?aszczon? od wykonawców informacj? na wolnym rynku i stanowi?c dla nich konkurencj?. Tego typu rozwi?zanie systemowe nie jest spotykane w ?adnym kraju o ustroju gospodarczym opartym na gospodarce rynkowej.